Зегьы ирыцкуп аҵара

Аҵара - лашароуп, аҵарадара – лашьцароуп. Аха аҵыхәтәантәи аамҭазы изыхҟьазаалак, аҵара маҷк лахь аҳҭеит. Апандемиа ааха ду анаҭеит аҳәынҭқарратә аҵара-ааӡаратә процесс. Уи акәша-мыкәша ҳазҵаарақәа рҭак ҟалҵеит Е. Ешба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратә школ №5 аиҳабы Лиана Константин-иҧҳа Хәарцкиа.

 

- Ҳаиҿцәажәара хацҳаркып ҳаибадырра ала. Шаҟа шықәса ҵуазеи ашколтә ҧсҭазаара шәадҳәалоижьҭеи?

 

- Исҳәар алшоит уи сыҧсҭазаара ауп ҳәа. Раҧхьаӡа акәны сҵара саналга ашьҭахь, арҵаҩы иаҳасаб ала ашкол ахь сшьаҿа еихызгеит 1994 шықәсазы. Уи, Аҩада-Ешыратәи аҧсуа школ аҟны ауп. Сара раҧхьаӡа акәны акалам дсыркуан, раҧхьатәи анбанқәа дсырҵон ҿыц ашкол ахь иааиз ашколхәыҷқәа. Урҭ амшқәа, амзақәа рзы дареи сареи ҳаиҧшын. Ҳара ҳзы зегьы ҿыцын, иуадаҩын, ҳәарада, иацын ашәара… Нас, сҵара иацҵаны, аиҳабыратә классқәа рҟны аурыс бызшәеи алитературеи дсырҵо салагеит. Аха сзанааҭ аналсх амш инаркны, уи даара бзиа избон, хықәкысгьы исыман сҵаҩцәеи сареи аилибакаара ҳабжьаҵаны ҳусеицуразы аҭагылазаашьа аҧҵара. Ҳәарада, зус бзиа ибаны аус зуа ауаа, ирылшоит рыгәҭакқәа зегьы рынагӡара. Сгәы иаанагоит уи сылшеит ҳәа. Иахьатәи аамҭазы гәаҳәарас исымоу акоуп, исааӡаз аҵаҩцәа зегьы ргәаҵаҿы гәалашәара ҧханы сынхарц.

Аҩада-Ешыратәи аҧсуа школ аҟны рҵаҩык иаҳасабала ҩышықәсатәи сусура ашьҭахь, аҵараҟәшеи ааӡареи реиҳабы имаҵура сырҭеит. Уи ҭакҧхықәра дуун сара сзы. Аха ашкол аиҳабы, аколлектив бзиа рыбзоурала, ҳаицхыраарала, изласылшоз ала суснагӡатәқәа қәҿиарала инасыгӡон. Шықәсык ашьҭахь сҟалеит уи ашкол аиҳабыс. 2010 шықәсазы усҟантәи Аҧсны аҵара министр Индира Аҩардан лааҧхьарала сиаган Е. Ешба ихьӡ зху Аҟәатәи абжьаратә школ №5 ахыбрахь. Убри ашықәс азы сентиабр акы аҽны, аныҳәатә линеикаҿы ашколхәыҷқәа ирыдысныҳәалеит аҵара амш ашкол аиҳабы иаҳасабала. Уи акәхеит. Абар, 10 шықәса инархыҳәҳәеит ари ахыбра аҩбатәи сыҩны еиҧш иҟалеижьҭеи.

 

- Ишдыру еиҧш, ашкол аиҳабы иҭыҧ аанкылара уи ҭакҧхықәра дууп, ишҧашәыдышәкылеи уи амаҵура? Раҧхьатәи шәцәанырра?

 

- Жәаҳәарада! Уи еилыскаауан, сшәон, аха иахьагьы иҭабуп сҳәоит, уи ақыҭа школ аиҳабы Клычева Лариса Зелим-иҧҳаи лколлективи реиҧш иҟаз ауаа сахьрылашәаз. Даара исыцхрааит, рыбзоурала сшәарақәа зегьы сыриааит.

 

- Шәколлектив дууп, шәгәаанагарала, ишәылшама урҭ реиларҵәара, ҭаацәак еиҧш аусеицуразы аҭагылазаашьа аҧҵара? Маӡас иаҵои?

 

- Ешыратәи ашкол аҟны сколлектив ҩажәаҩык инарзынаҧшуа иҟан. Ҭаацәак еиҧш аус еицаҳуан, абзиеи ацәгьеи еиҩаҳшон. Аҟәатәи ашкол ахь саниарга, ҳәарада, аиҧшымзаарақәа ҟалеит. Аконтингент ҽакуп, ахәыҷқәеи аколлективи рхыҧхьаӡара еиҳахеит. 70-ҩык инеиҳаны арҵаҩцәа рыгәҭа санаалагыла, азныказы сшәеит сымч ақәымхар ҳәа исыдырҵаз амаҵура. Аха убри аетап убас ирласны, исызгәамҭакәа сахысит, схаҭа иџьасшьеит. Убри аҩыза ацәанырра сыман, абарҭ ауаа схы здыруеижьҭеи срылагылазшәа. Ҭаацәак еиҧш аусеицура аҭагылазаашьа аҧҵаны иҟан снеиаанӡагьы, уигьы зыбзоураз Галина Алеқсандр-иҧҳа Торчуа лоуп. Илааӡеит аколлектив шьахә.

 

- Зегь раасҭа ишәцәыуадаҩхеи шәусураҿы?

 

- Зегьы уадаҩуп. Имариоу ҳәа акгьы ыҟам, аха уус бзиа ианубо зегьы ҟалоит.

 

- Изеиҧшроузеи иахьатәи аамҭазы аҵаҩцәа? Иҟоума игәоуҭаратәы аҽыҧсахрақәа дара рхымҩаҧгараҿы?

 

- Ҳәарада. Ишысҳәахьоу еиҧш, ашкол садҳәалоижьҭеи ашықәсқәа маҷымкәа ицахьеит. Аҽыҧсахрақәа ыҟоуп. Аамҭа цацыҧхьаӡа ахәыҷқәагьы рҽырҧсахуеит. Жәа-шықәса раҧхьа акәым шықәсык аҧхьа еиҳа даҽакала иҟан сҳәар сылшоит. Урҭ еиӷьуп, еицәоуп ҳәа акәым, аха даҽакала иҟалеит зегьы. Ирыҧсахит рдунеихәаҧшышьа, иара аамҭагьы аҽаҧсахит, убри иацны ицоит даргьы. Иаҳҳәап аибашьра анеилга ашьҭахьтәи ашықәсқәа раан ҳҵаҩцәа ирҭахыз, изыхӡыӡаауаз, ахә ҳаракы зырҭоз зынӡа даҽакын. Иахьа ҽакуп. Уи дара ирхарам. Аамҭа ус иҟалеит. Даара рҵареи, рхымҩаҧгашьеи, раамҭа рхыгашьеи зегьы аҧсахит аинтернет, еиуеиҧшым агаджетқәа. Аха уи аиааира даара имариам усуп.

 

- Шәгәаанагара, аҵаҩы ахымҩагашьа иаша абеиҵо ашкол аҟны, мамзаргьы аҩны акәу?

 

- Арҵаҩы изанааҭ иҷыдоу занааҭуп. Уи иҿаҧхьа иқәылоуп аусмҩаҧгатәқәа, ахықәкқәа рацәаны. Уи иацуп аҭакҧхықәра ду. Имазароуп абзиабара ду зегь раҧхьаӡа иргыланы ахәыҷқәа рахь, нас - ихатәы маҭәар ахь. Арҵаҩы иуалуп ахәыҷқәа аҵара дырҵара адагьы уи имаҭәар агәыблра дыркра, уи реилыркаара, ахәыҷы имаҭәар иҵар иахьихәо, ишихәо. Аҵаҩы диааӡароуп, амҩа иаша ақәлараҿы дицхраароуп. Ҳәарада, уи инагӡаны иааӡара арҵаҩы мацара илшом. Ашкол аҟны ииҵаша рацәоуп, аха аҩны, иҭаацәа ирҭогьы даара акыр аҵанакуеит. Ара ганк мацара аҭакҧхықәра рацәаны иамоуп узҳәом. Аҭаацәеи арҵаҩцәеи еицхырааны русеицураан ауп алҵшәа бзиагьы аныҟало.

 

- Иахьатәи аамҭа ҳаналацәажәа, ҳаиасып ҳаамҭазтәи ашколтә ҧсҭазаарахь. Ишҧамҩасуа ашкол аҟны иахьатәи амш?

 

- Иахьатәи ашколтә ҧсҭазаара аформат зынӡа аҽаҧсахит. Уи зыхҟьази, аҽыҧсахрақәа иҟалази зегьы сагәылаланы исҳәом, избанзар еицырдыруа ауп. Аха, хаҭала ҳашкол атәы уҳәозар, сынтәа раҧхьаӡа акәны амш еиҩшахеит ҩ-сменакны. Ашьыжь актәи асмена ала аурокқәа ҳрылагоит асааҭ 9 рыбжазы, ихҳаркәшоит аҩбатәи асмена ала асааҭ фба рыбжазы. Уи афбатәи аурок ауп. Иҟоуп быжь-урокк анрымоугьы. Арҵаҩцәа рзы, ҳәарада, иуадаҩхеит, избанзар 12 сааҭ ҽнак ирымазҭгьы, иахьа 24 сааҭ роуит, избанзар акласс дуқәа ҩ-гәыҧкны ишоуп. Класск 1-тәи агәыҧ актәи асмена, 2-тәи агәыҧ аҩбатәи асмена. Насгьы иҟоуп даҽа ҽыҧсахрак. Уи - ашкол аусура фымш рахь иахьиасыз. 5-11 аклассқәа ашәахьа, аҩаша, ахаша ашкол ахь иныҟәоит, 1-4 – аҧшьаша, ахәаша, асабша. Абас ала Аҧсны асанитартә ҳақьым хада ашколқәа русуразы иҟалҵаз абжьгарақәа зегьы иахьынӡалшо инаҳагӡоит.

 

- Шәколлектив аҟны шаҟаҩы ирыхьзеи ари ачымазара ҿкы? Иахьа урҭ зегьы аусура иҭыҵхьоума?

 

- Арҵаҩцәа ааҩык чмазцәаҩхеит, урҭ рхыҧхьаӡараҿы сыҟоуп саргьы. Аха иахьатәи аамҭазы зегьы аусура ҳҭыҵхьеит.

 

- Аҵаҩцәа?

 

- Ԥшьҩык.

 

- Иаадыруеит, ари аамҭа зегьы хәҭакала ишымҩаҧыжәгоз инаскьагоу аҵара, аха уи иханарҭәаауама ибжьажьу аҵара? Насгьы, аҵаратә шықәса анҵәара маҷк ауп иагу, иҟаҵатәузеи апрограмма иахьӡарц азы?

 

- Ииашоуп, излаҳалшоз ала зегьы имҩаҧаҳгон инаскьагоу аурокқәа, аха уи даара иуадаҩын. Насгьы зегьы ирымам алшарақәа, агаджетқәа, насгьы ақыҭақәа рахь иҟақәаз рацәан, иҟан уахь аинтернет змамыз. Аха иҳаҧхьаӡан реиҳараҩык аурокқәа рахь ицәырҵуан. Процентла иуҳәозар - 56%. Иахьатәи аамҭазы ҳапрограмма ҳахьаангылаз аҟынтәи ҳалагеит. Иҟоуп атемақәа еидаҳкылаз, ииашоуп, ахәыҷқәа рыдҵақәа еиҳахеит, аха еиҳа аамҭагьы рымоуп аҽазыҟаҵаразы. Ҳаицхырааны апрограмма ҳахьӡароуп.

 

- Иҟоума лымкаала маҭәарк ала ишәзымхо арҵаҩцәа?

 

 - Мап, угәы шьҭнахуеит арҵаҩцәа ҿарацәа ахьҳадҵаало аусуразы. Иҟан иаҳзымхоз арҵаҩцәа, аха иахьатәи аамҭазы аҿарацәа ҳадаҳкылеит, аклассқәа шеиҩшоугьы зегьы ҳазхоит.

 

- Иҟоума ашкол аҟны хәыда-ҧсада агәыҧқәа?

 

- Ҳәарада, иҳаман имаҷымкәа. Еиуеиҧшым амаҭәарқәа рыла, насгьы ашахмат, аҧсуара, акәашара, ашәаҳәара. Зегьы хәыда-ҧсада. Аха иахьатәи аамҭазы зегьы аанкылоуп.

 

- Аҵаҩцәа реихьӡарақәа рзы ирыҭалатәума аџьшьарақәа?

 

 - Хымҧада. Ахәыҷқәа ракәым, ҳара адуцәагьы иаҳҭахуп, ҳгәы шьҭнахуеит ҳандырҽхәо. Ахәыҷқәа еснагь ираҳалароуп арҽхәаԥхьыӡқәа, ирыҭалатәуп аҳамҭақәа.

 

АБЛИЦ ЗҴААРАҚӘА

 

- Ихадоу ауаҩы иҟазшьаҿы…

 

- Ажәа аҧсуара иаҳәоит ауаҩы илазарц иахәҭоу аҟазшьа бзиақәа зегьы.

 

- Шәгәы ашьҭыхразы ишәҳәо ажәақәа

 

- Уаҵәтәи амш еиҳа еиӷьхоит.

 

- Есымша шәыстол иқәу ашәҟәы

 

- Даара бзиа избоит аҧсихологиа амаҭәар, лассы-лассы аамҭа ҧшааны саҧхьоит, сеиҭаҧхьоит. Насгьы 19-тәи ашәышықәсатәи аклассика. Зны-зынла убас исҭахуп убри аамҭахь ахынҳәра…

 

- Ахьтәы ҧсыӡ шәкызҭгьы, шәгәазыҳәарақәа…

 

- Гәазыҳәара дук сымоуп. Мыцхәы сымхәыцкәа исҳәон уи. Аҳабла ҿыц аҟны аҧсуа школ ахыбра ҿыц аргылара. Зегьы даҽакала, ҳазҭагылоу аамҭа иақәыршәаны. Уажәтәи ахәыҷқәа аҵара аинтерес дыркра мариам, убри аҟнытә ашкол еиқәыршәатәуп ҳазҭагылоу аамҭазтәи атехнологиақәа рыла. Классцыҧхьаӡа ҳазшьцылоу акласстә ӷәи амели ракәымкәа аекрани уи иақәнаго акалами рыла. Ахьтәы ҧсыӡ аҳәара асҭон убас еиҧш иҟоу ашкол, зышҭа шәҭы-какаҷла иҩычоу аргылара.

 Аҩбатәи, уи аҳәара сагьацәыҧхашьоит, аха санмаҷыз аахыс гәазыҳәарас исымоуп, ауаа сынрылагыланы, аҷҷаҳәа ҧынгылада схатәы бызшәала ацәажәара. Ирҳәоит уи аҵара уҭахызар иуҵоит ҳәа. Схазын издыруеит, аҩны, сҭаацәа, сҩызцәа рыбжьара сцәажәоит, аха ауаа рацәа санрылагылоу ашәара сымоуп сцәажәар гхак соуеит ҳәа. Убри аҟнытә зынӡа салагом. Абарҭ ашықәсқәа зегьы иргәылганы исыманы саауеит убри схатә хьаа, аха снапахьы иаазгап ҳәа сақәгәыӷуеит.

Аиҿцәажәара мҩаҧылгеит

Елиа Ҵышәҧҳа

19440

Оставить сообщение:

Рекламный баннер 970x90px 970na90
НАШИ ПАРТНЕРЫ